"Enter"a basıp içeriğe geçin

Bilgisayar Ağları Temel Konular

 

Bu yazımda temel ağ bilgisi konularını ve bazı temel protokollerin basit kullanımlarını örnekler vererek gösterdim.

Protokol nedir

Ağlardaki düzeni sağlamak amacıyla konulan kurallardır.

Bilgisayarların birbirleriyle iletişim kurabilmeleri için çeşitli protokoller vardır. Bunların ilki

IP protokolü

IP protokolü verilerin cihazlar arasında aktarılması için gereken adresleme görevini yapar. Başka bir bilgisayarla iletişim kurmak için olmazsa olmazdır. IP adresi, verilerin aktarılması için oluşturulmuş, 32 bitten(IPv4) oluşan bir adrestir.

Bunu bir  yerden bir yere mektup yollamaya benzetebiliriz. Bir mektubun ulaşması için yollayacağımız yerin adresini zarfa yazmamız gerekir. Geri yanıt gelmesi için zarfa kendi adresimizi de yazmalıyız.

Aynı şekilde bir mesaj-veri yollayacağımız zaman, hem kendi IP adresimizi hem de hedef IP  adresini  yazmamız gerekir. Ve yanlış yere gitmemesi için bu adresler benzersiz olmak zorundadır.

ip adresinin bölümleri vardır ve her bölüm noktalar ile ayrılmıştır. Aynı ağ üzerindeki cihazların sadece son kısımları farklıdır
192.168.2.106
192.168.2.100
192.168.2.101
gibi

IP adresi statik veya dinamik olarak alınabilir

Static IP alma

Windows üzerinde bağdaştırıcı ayarları üzerinden statik IP ayarları yapılabilir.

Öncelikle bağdaştırıcı ayarlarına giriyorum

Burada bilgisayarımdaki ağ kartları listelendi. Benim bilgisayarım laptop olduğu ve sanal makineler yüklü olduğu için fazla ağ kartı var gibi gözüküyor. Sizin bilgisayarınızda muhtemelen 2 tane ağ kartı gözükecek

Ben şuan wifi üzerinden bağlandığım için, wifi ağ kartını seçiyorum

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Özelliklere giriyorum

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Günümüz ev ağlarında kullanılan ip versiyonu IPv4’dür. İlgili ağ kartının ayarlar kısmına girip IPv4 seçeneğine tıklıyorum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Burada varsayılan olarak otomatik ip adresi ve dns al ayarları seçilidir(ben dns’i el ile atamışım). Static yani durağan bir ip adresi atamak için elle girme seçeneğine gireriz. Her ağda aynı IP adresinden sadece 1 tane olmalıdır. Aynı IP adresinden 2 tane olursa gönderilecek dosya hangisine gideceğini bilemez. Bu yüzden static ip adresimizin benzersiz olmasına dikkat etmeliyiz

Static ip adresimizi yazdığımızda otomatik olarak bir subnet mask önerildi. Bunu şimdilik değiştirmiyoruz. Varsayılan ağ geçidi, modemimizin Ip adresi olmalıdır. Bunu önceden bilirseniz iyi olur. Birazdan nasıl öğrenileceğini göstereceğim.

Static IP atamamız tamamlandı. Artık bilgisayarı her açtığımızda otomatik olarak farklı bir IP adresi almak yerine, girdiğimiz adres kullanılacak.

Ağımız ile ilgili bilgileri görmek için cmd ekranını kullanabiliriz. Komut ekranına ipconfig komutunu girersek bize ağımızla ilgili özet bilgileri listeler. Kullandığımız ağ adaptörünün (bizim örneğimizde wifi) bilgilerine baktığımızda, az önce elle atadığımız değerler olduğunu görebiliriz.

 

 

 

 

Default gateway adresinin modemimizin IP adresi olduğunu söylemiştik. Static olarak IP adresi almadan önce bu adresi kontrol etmemiz gerekebilir.

Dinamik IP adresi alma

Az önceki ayarlarda otomatik al seçeneğini seçersek dinamik IP adresi almış oluruz.

Dinamik ile Static IP adresinin farkı

Dinamik IP adresi, bir cihaz ağa bağlandığında router tarafından otomatik olarak ve rastgele verilen bir IP adresidir. Cihaz ağa her bağlandığında farklı bir IP adresi alır.

Static IP adresi ise sabittir. Ağa her bağlandığımızda aynı IP adresi alınır.

Ping atma

Bir cihaza bağlı olup olmadığımızı denemek için ona bir test paketi (ping) yollarız.
Eğer paket başarıyla ulaşıyorsa, iki cihaz birbirine sorunsuz bağlı demektir.

adsl modem ip adresim 192.168.2.1 idi
ping 192.168.2.1 dersem, bu ip adresine bir test paketi yollamış olurum
Daha sonra çıkan bilgilere bakarak, aktarma hızı, kayıp olup olmadığı gibi bilgilere erişebilirim.

Modeme 4 kere paket yollamış, daha sonra bu paketler ona sorunsuz şekilde geri gelmiş.
Bu durumda modem ile bilgisayarım arasında herhangi bir sıkıntı yok demektir.

 

 

Ping aslında ICMP  denen bir protokol kullanır. Böylece detaylı rapor oluşabilir.
RTT (round trip time) : gidiş-dönüş süresidir (request-reply)
Mesajın gitmesine request, geri gelmesine reply denir. Ping komutu ile 4 kere mesaj yollanır ve geri alınır.

Eğer ekranda TTL diye bir yazı görüyorsanız derin bir nefes alabilirsiniz çünkü ağınız düzgün çalışıyor demektir 🙂

Aynı şekilde ağdaki başka  bir cihaza yada internetteki herhangi bir bilgisayara da ping atabilirim

192.168.2.216 telefonumun IP adresi. attığım ping sıkıntısız ulaştı. Yani bilgisayarım ile telefonum arasında da herhangi bir bağlantı problemi yok.

 

 

Peki olmayan bir adrese ping atarsak?

192.168.1.100 diye bir IP adresi ağ üzerinde bulunmuyor. Bu yüzden 4 denemenin 4ü de başarısız oldu.

 

DHCP (Dinamik host yapılandırma protokolü)

Ağa bağlanmak için gerekli olan ip adresi, subnet mask, default gateway ve dns adresleri, eğer static olarak ayarlanmamışlarsa DHCP protokolü tarafından atanırlar. İstemci(host), sunucudan ip isteğinde bulunur. DHCP protokolü, daha önce verdiği IP adreslerine bakarak, istemciye benzersiz bir IP bilgisi verir.

Ev ağında DHCP sunucusu adsl modem içindedir. Çok miktarda istemcinin olduğu ağlarda her cihaz için static yapılandırma yapmak zordur. DHCP sayesinde her cihaza benzersiz bilgiler verilebilir ve verilenler listelenebilir.

DHCP ile IP talebi her 60 saniyede bir tekrarlanmalıdır. Mesela DHCP 192.168.1.102 adresini bir bilgisayara vermiş olsun. Bilgisayar bunu bir süre kullandı. Sonra bilgisayar kapandı. Bu durumda 60 saniyede 1 yollanması gereken istek yollanmaz. İstek yollanmadığı için dhcp protokolü bilgisayarın bu IP adresine artık ihtiyacı olmadığını anlar ve adres boşa çıkar. Böylece başka bir bilgisayar IP istediğinde boşa çıkan bu adresi verebilir.

DHCP server yokken dinamik adres isteğinde bulunursak, DHCP bulunamadı hatası verir. Bu durumda otomatik olarak 169.254 ile başlayan bir adres verilir. Bu APIPA adresidir. Bu adres işletim sistemi tarafından rastgele atanır.

Aynı LAN üzerinde bulunan cihazlar APIPA sayesinde iletişim kurabilir. Ancak router üzerinden başka bir ağa bağlanamazlar.

 

DNS (domain name system)

Alan adlarını IP adreslerine çevirir. Bilgisayarlar arasında veri transferi için IP adresleri sayesinde bağlantı kurulması gerektiğini söylemiştik. Yani hem kendi IP adresimiz hem de karşı IP adresi bilinmelidir. Gezdiğimiz internet siteleri de uzaktaki bir bilgisayarda (sunucuda) tutulan verilerdir. Bu durumda internet sitesine erişmek için de, o uzaktaki bilgisayarın IP adresini kullanarak bağlantı kurmamız gerekir.

Ancak normal bir kullanıcı bir siteye gireceği zaman o sitenin Ip adresini tarayıcıya girmiyor. Zaten her sitenin IP adresini ezbere bilmek de mümkün değil.

Bu durumda devreye DNS protokolü girer. DNS sunucularındaki (Domain sistemlerindeki) veri tabanlarında alan adlarına karşılık gelen IP adresleri tutulur. Yani ben tarayıcıya bilgisayarnotum.com yazdığımda önce DNS sunucusuna gider.
DNS sunucusu bilgisayarnotum.com alan adına karşılık gelen IP adresini yollar. Sunucu Ip adresi alındıktan sonra bağlantı kurulur ve web sitesine girmiş oluruz.

IP adreslerinde olduğu gibi, alan adları da benzersiz olmak zorundadır. Bir siteye girmek için alan adını bilmek zorunda değiliz. Eğer sunucu IP adresini biliyorsak tarayıcıya Ip adresi girerek, hiç DNS kullanmadan siteye girebiliriz.

DNS sunucularının da adresleri vardır. Kullandığımız DNS adresini de ipconfig /all komutu ile öğrenebilir veya ağ bağdaştırı ayarlarından elle static olarak girebiliriz.

 

 

Ping atarak sunucuyla olan bağlantımıza bakmak veya host adresinden ip öğrenmek de mümkündür. Bir siteye ping atarak da ip adresini terminalden öğrenebiliriz

 

 

 

 

 

bilgisayarnotum.com adresine ping yolladığımızda önce dns’e gitti  ve IP adresi geldi. Sonra bu adrese ping yolladı.

nslookup bilgisayarnotum.com diyerek de dns sunucusunda bu alan adının olup olmadığını öğrenebiliriz.

Eğer nslookup hata verirse ya dns veritabanında o alan adı yoktur, yada dns sunucusu yoktur.

 

 

ping komutu sadece gidip gitmediğine ve ne kadar sürede gittiğine bakar.
Yol boyunca uğradığı yerleri görmek için windowsta tracert, linuxda traceroute komutunu kullanırız.

Evdeki sihirli kutu

Eğer ev ağını kullanıyorsanız farketmişsinizdir ki, ipconfig ile kontrol ettiğimizde default gateway, dns ve dhcp adresleri aynı çıktı.
Çünkü ev ağında tüm bu görevleri yapan kişi adsl modemdir. Çıkan adres de modemin IP adresidir.
Dns adresinin modem çıkma sebebi, bizim isteği modeme yollamamızdır. Modem de bizden gelen adresi gerçek bir dns sunucusuna yollar. Ve gelen cevabı cihazımıza iletir.

MAC adresi

medya erişim kontrolü adresi demektir. 48 bitten oluşan bir adrestir. Ağ kartının adresidir. Ağ kartı, bilgisayarın ağ bağlantısı kurmasını sağlayan donanım aygıtıdır. MAC adresi IP adresinin askine değiştirilemez. MAC adresi üretim sırasında üretici firma tarafından oluşturulur ve dünyadaki her ağ kartının MAC adresi farklıdır. İlk 24 bit üretici firmanın kodudur.

Kablolu ve kablosuz tüm bağlantılar için ayrı ağ kartı bulunur. Taşınan tüm verilerde IP adresi ve MAC adresi bulunur. MAC adresi fiziksel bir adrestir. Ağ kartı üretilirken verilir. Media kelimesi, ağın taşınmasını sağlayan tüm ortamları temsil eder. (kablolar, sinyaller vb)

ipconfig /all diyerek fiziksel adresimizi yani MAC adresini görebiliriz.

Ağ kartının aktifliğini test etmek için 127.0.0.1 adresine ping atabiliriz.

NAT (network address translation)

Ağ adres çevirisi anlamına gelir. Static olarak yada dhcp tarafından aldığımız ip adresi private bir adrestir. Aynı ağdaki cihazlar konuşurken bu ip adresi kullanılır. Ancak ev ağının yani modemin sınırlarından çıktıktan sonra private ip adresi kullanılmaz.

İsteğimiz modemden çıkarken, modem NAT işlemi yapar ve dış dünyayla iletişim kurabilmemizi sağlayacak olan public adrese çevirir.
Bu adres sayesine dış dünyadaki kullanıcılar da bizim cihazımız ile bağlantı kurabilir.

Public IP adresi, internet sağlayıcı tarafından modeme verilir. Normalde public IP  adresi sadece 1 cihazın internete bağlanmasına izin verir. Ama adsl modemin yaptığı NAT işlemi sayesinde public IP adresi ağdaki cüm cihazlara dağıtılabilir.

Public IP adresimizi öğrenmek için internete what is my ip yazabiliriz.
Terminal ekranına nslookup myip.opendns.com resolver1.opendns.com yazarak da public ip adresini öğrenebiliriz.
Modem arayüzünden modemi resetleyerek public ip adresini değiştirebiliriz.

 

Http protokolü (hyper text transfer protocol)

İstemci ile sunucu arasındaki işlem trafiğinin (request-response) kurallarını belirler. Kullanıcı, internet tarayıcıları sayesinde istemde (request) bulunur. Bu istek sunucuya ulaşır ve sunucu cevap (response) verir. Tarayıcı, cevap olarak gelen kodları çözümler ve işlem tamamlanmış olur.

Https portokolü, http protokolünün güvenli halidir. Veriler şifrelenmiş şekilde taşınır. Böylece bağlantı daha güvenli olur. Mesela gönderdiğimiz veri bir şifre ise, http protokolünde parola aynen gider. Birisi araya girip bu gönderilen veriye ulaşırsa parola ele geçirebilir. Ama https protokolü ile gönderilen veriler şifrelendiği için, ele geçen verilerden parolaya ulaşması mümkün değildir.

URL’nin bölümleri

Tarayıcıda gözüken adres (url) 3 kısımdan oluşur. İnceleyelim:
http://bilgisayarnotum.com/anasayfa
http bağlantı protokolümüzdür
bilgisayarnotum.com alan adımızdır
anasayfa ise alan adına bağlı web sayfasıdır.

FTP (file treansfer protocol)

Dosya transfer protokolüdür. İstemci ile sunucu arasındaki dosya aktarım kurallarını düzenler.
Bilgisayarımıza birinin erişip dosyalarımızı okuyabilmesi için bilgisayarımızın bu bağlantılara açık olması gerekir.

Dosya alışverişine izin veren sunuculara FTP server denir. Sunucudan birşeyler almaya download, sunucuya birşeyler yüklemeye upload denir. İlk olarak istemci komut satırından veya tarayıcıdan, sunucuya bağlanma isteğinde bulunulur. Sunucu cevap verirse, ilgili dosya istemci bilgisayara yollanır.

Komut satırına ftp yazdığımızda istem çalışmaya başlar. open komutu ile sunucuya bağlanırız. ls yada dir komutlarıyla listeleme yaparız. get komutu ile indirebiliriz. put komutu ile de yükleme yaparız. en son quit ile çıkarız

Yerel kullanım için NAS sunuculardan faydalınabilir. Bu şekilde evimizden yada dışarıdan, istediğimiz anda sunucudaki kişisel dosyalarımıza ulaşabiliriz.

Ayrıca FTP işlemlerini kolay kontrol edebilmek için Filezilla gibi uygulamalar da kullanabiliriz.

SFTP

Ftp protokolünün aksine, Sftp protokolünde giden veriler şifrelendiği için daha güvenli bir aktarım sağlar.

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir